Công đoàn tham gia giải quyết tranh chấp lao động, ngừng việc tập thể tại các doanh nghiệp trên địa bàn Thành phố Bắc Giang

          Những năm qua, trên địa bàn Thành phố Bắc Giang đã xảy ra một số cuộc tranh chấp lao động, ngừng việc tập thể; cá biệt có những cuộc hàng nghìn người tham gia, kéo dài từ 2 đến 5 ngày, gây ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, tác động không nhỏ đến đời sống việc làm, thu nhập của người lao động, gây ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự của địa phương và môi trường đầu tư của thành phố.

          Theo thống kê, từ năm 2012 đến nay trên địa bàn thành phố đã xảy ra 13 cuộc tranh chấp lao động dẫn đến ngừng việc tập thể, chủ yếu xảy ra ở các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trong đó tập trung chủ yếu ở các doanh nghiệp trong lĩnh vực điện tử và may công nghiệp. Cá biệt có doanh nghiệp để xảy ra ngừng việc tập thể từ 2 đến 3 lần. Các cuộc tranh chấp lao động tập thể dẫn tới ngừng việc những năm gần đây thường xảy ra nhiều hơn và thường xảy ra vào dịp trước và sau tết cổ truyền. Thời gian diễn ra ngừng việc ít nhất là 04 giờ, dài nhất là 05 ngày, số lượng ít nhất là hơn 100 người, nhiều nhất là gần 2.000 người. Từ các cuộc tranh chấp lao động ngừng việc tập thể đang đặt ra trọng trách cho các cơ quan quản lý Nhà nước về lao động, tổ chức Công đoàn trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng cho người lao động, xây dựng mối quan hệ hài hòa, ổn định giữa người lao động với người sử dụng lao động.

          Nguyên nhân dẫn đến ngừng việc tập thể chủ yếu do người sử dụng lao động vi phạm các quy định pháp luật về lao động (chủ yếu về quyền của người lao động), ngoài ra còn vi phạm về lợi ích của người lao động như: nợ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp; vi phạm các quy định về hợp đồng lao động, an toàn vệ sinh lao động; giải quyết các chế độ ốm đau, thai sản chưa kịp thời; chi trả tiền lương làm thêm giờ, ngày lễ, tết không đúng quy định; do doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc chi thưởng Tết, tăng lương cơ bản; điều kiện làm việc chưa đảm bảo; bữa ăn ca, giữa ca không đảm bảo chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm; người sử dụng lao động chưa thực hiện tốt quy chế đối thoại định kỳ 3 tháng/1 lần tại nơi làm việc; do bất đồng ngôn ngữ, thái độ đối xử có phần hà khắc của người sử dụng lao động...

          Hầu hết các cuộc đình công xảy ra trên địa bàn chủ yếu ở những doanh nghiệp chưa thành lập tổ chức công đoàn, hoặc đã thành lập tổ chức công đoàn nhưng hoạt động yếu, mờ nhạt; xây dựng thỏa ước lao động tập thể chỉ là hình thức, mang tính chất đối phó, hoạt động không có hiệu quả… Bên cạnh đó có nguyên nhân chủ quan, một bộ phận người lao động chưa hình thành tác phong công nghiệp, chấp hành chưa nghiêm túc nội quy lao động, trình độ chuyên môn, tay nghề chưa đáp ứng được yêu cầu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Chưa nắm bắt rõ các quy định của pháp luật nên khi có kiến nghị thì không thực hiện đúng trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp lao động cá nhân hoặc tập thể. Do đó các kiến nghị không được quan tâm, giải quyết dẫn tới bức xúc tích tụ và tự phát ngừng việc tập thể.

         Kinh nghiệm giải quyết tranh chấp lao động tập thể

          Quá trình giải quyết các vụ tranh chấp lao động tập thể trên địa bàn thành phố thời gian qua, hầu hết được giải quyết tương đối ổn thỏa, nhanh chóng trên cơ sở hòa giải, thương lượng của các bên có sự tham gia giải quyết kịp thời của Liên đoàn Lao động thành phố và các cơ quan chức năng thành phố. Từ thực tế tham gia giải quyết đình công tại các doanh nghiệp, kinh nghiệm cho thấy khi đã xảy ra ngừng việc tập thể, cần phải có sự vào cuộc tích cực, sự phối hợp đồng bộ của doanh nghiệp, tổ chức công đoàn và các cơ quan có thẩm quyền trên địa bàn.

          Đối với tổ chức Công đoàn: khi xảy ra ngừng việc, Liên đoàn Lao động thành phố kịp thời cử lãnh đạo đến giải quyết, chỉ đạo, hướng dẫn phân công ban chấp hành công đoàn cơ sở xuống các tổ, phân xưởng nắm tình hình tư tưởng người lao động; chủ động giải thích nếu ý kiến đó chính đáng nhưng chưa hợp lý, hợp pháp, để đoàn viên, người lao động hiểu về quyền và nghĩa vụ của mình trong quá trình làm việc tại doanh nghiệp; vận động người lao động không có những hành động quá khích, gây thiệt hại tài sản của doanh nghiệp. Sau đó khẩn trương tập hợp ý kiến, kiến nghị bức xúc nhất của đoàn viên, người lao động, chủ động đề xuất doanh nghiệp giải quyết…

          Đối với các cơ quan chức năng: khi xảy ra ngừng việc, UBND thành phố là cơ quan chủ trì phối hợp với công đoàn và các cơ quan ban ngành tích cực vào cuộc, làm trung gian giữa người sử dụng lao động và người lao động, hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết tranh chấp tập thể. Có như vậy, mới rút ngắn thời gian ngừng việc, giải quyết triệt để bức xúc dẫn đến ngừng việc. Bên cạnh đó, tích cực hỗ trợ doanh nghiệp và người lao động hòa giải, giải quyết tranh chấp dẫn đến ngừng việc tập thể. Tích cực hỗ trợ bảo vệ tài sản của doanh nghiệp, đồng thời nâng cao tinh thần cảnh giác, có biện pháp phòng kẻ xấu lợi dụng công nhân lao động để tuyên truyền kích động bôi nhọ chế độ, Đảng và Nhà nước.

          Về phía doanh nghiệp: Người sử dụng lao động cần phải sẵn sàng đối thoại với người lao động với tinh thần cởi mở, thẳng thắn. Điều đó sẽ giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn những nguyên nhân chính dẫn đến cuộc đình công, ngừng việc, từ đó giúp các bên dễ dàng thảo luận tìm hướng giải quyết. Doanh nghiệp cũng cần khẩn trương thông tin (bằng văn bản, điện thoại…) báo cáo sơ bộ cho các cơ quan liên quan và cơ quan công an địa phương để yêu cầu sự trợ giúp. Trong thời gian xảy ra ngừng việc, doanh nghiệp cần bố trí đủ lực lượng bảo vệ để đề phòng tài sản không bị đập phá do một số người quá khích bị kích động.

          Một cuộc ngừng việc tập thể dù diễn ra ngắn hay kéo dài, đều để lại hậu quả cho doanh nghiệp, không chỉ sản xuất bị đình trệ mà còn tác động tiêu cực về mặt tinh thần và không khí làm việc của người lao động. Do vậy, cần quan tâm việc giải quyết hậu quả của ngừng việc tập thể. Để thực hiện tốt điều này, Liên đoàn Lao động thành phố kiến nghị các doanh nghiệp cần thực hiện ngay việc điều chỉnh hợp lý về chính sách, đảm bảo quyền lợi ích hợp pháp theo quy định của pháp luật cho người lao động, nhằm giúp ổn định lại sản xuất, động viên tinh thần làm việc, tạo sự yên tâm cho người lao động. Thực hiện ngay những đề xuất hợp lý của người lao động. Sau ngừng việc, người sử dụng lao động không được chấm dứt hợp đồng lao động, xử lý kỷ luật lao động hoặc điều động sang làm công việc khác không phù hợp đối với người lao động tham gia, xúi giục, kích động hay lãnh đạo ngừng việc.

          Công đoàn các cấp, nhất là công đoàn cơ sở cần tiếp tục nắm tình hình tư tưởng, động viên người lao động yên tâm sản xuất, tuyên truyền để người lao động hiểu và chấp hành. Đồng thời giám sát và kịp thời đề xuất với doanh nghiệp thực hiện tốt những nội dung đã đạt được khi thương lượng trong thời gian ngừng việc.

          Giải pháp căn cơ để giảm thiểu tranh chấp lao động dẫn đến ngừng việc tập thể

          Để giải quyết triệt để tận gốc của các cuộc ngừng việc, giải pháp hàng đầu mà Liên đoàn Lao động thành phố chỉ đạo công đoàn cơ sở trong thời gian tới là xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ trong doanh nghiệp, qua đó giảm thiểu tranh chấp lao động tập thể là nâng cao hiểu biết pháp luật cho người lao động. Quan tâm hơn nữa đến công tác tuyên truyền pháp luật, nội quy, quy định của doanh nghiệp. Đồng thời Công đoàn tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao, nhằm giảm bớt căng thẳng trong lao động, giúp người lao động hiểu về quyền và trách nhiệm của mình tại doanh nghiệp, hiểu biết về pháp luật.

          Công đoàn cơ sở chủ động phối hợp với doanh nghiệp thực hiện tốt quy chế dân chủ tại cơ sở thông qua việc tổ chức hội nghị người lao động và đối thoại định kỳ hàng quý với người lao động. Qua đối thoại định kỳ nắm bắt kịp thời, tư tưởng, nguyện vọng của người lao động; doanh nghiệp và người lao động sẽ thống nhất được cách xử lý những vướng mắc phát sinh trong quan hệ lao động. Bên cạnh đó, Công đoàn cơ sở cũng cần xây dựng và hàng năm phối hợp với doanh nghiệp rà soát các điều khoản trong thỏa ước lao động tập thể để ký kết bổ sung cho phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp, quy định pháp luật và phù hợp với nguyện vọng chính đáng, hợp pháp của người lao động. Tại doanh nghiệp chưa có tổ chức Công đoàn, Liên đoàn Lao động thành phố chủ động cử cán bộ đến tuyên truyền, vận động thành lập tổ chức công đoàn cơ sở để Công đoàn kịp thời nắm bắt tư tưởng và giải quyết các vướng mắc phát sinh trong quan hệ lao động. Ngoài ra, một giải pháp hiệu quả nhất là doanh nghiệp chấp hành tốt các quy định của pháp luật về lao động và quan hệ lao động, thực hiện đầy đủ chế độ, chính sách, đáp ứng nhu cầu chính đáng của người lao động; phối hợp với tổ chức Công đoàn thực hiện việc chăm lo đời sống cho người lao động, qua đó giúp người lao động yên tâm làm việc.

          Trong thời gian tới, để hạn chế xảy ra đình công, ngừng việc tập thể tại các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố, các cơ quan quản lý Nhà nước cần phối hợp tốt trong việc nắm bắt, trao đổi và xử lý thông tin để chủ động giải quyết, không để vụ việc lan rộng hoặc tình hình phức tạp thêm. Tăng cường chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, giám sát chặt chẽ các doanh nghiệp trong việc chấp hành quy định của Bộ luật Lao động, nhất là chế độ tiền lương, phụ cấp, bảo hiểm xã hội, kể cả trong trường hợp doanh nghiệp phá sản, giải thể... Kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những sai phạm, không để ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động.

          Đối với tổ chức Công đoàn: Liên đoàn Lao động thành phố tiếp tục tập trung thực hiện các giải pháp sau: (1) Chỉ đạo, hướng dẫn công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp quan tâm nắm chắc tâm tư của công nhân lao động, đặc biệt là trước trong và sau một số thời điểm nhạy cảm như các ngày lễ, Tết, các sự kiện chính trị lớn của đất nước, của địa phương... (2) Công đoàn cơ sở chủ động xây dựng chương trình, tổ chức đối thoại định kỳ hàng quý với Người sử dụng lao động để giải đáp những kiến nghị, đề xuất của người lao động. Xử lý thông tin khéo léo, kịp thời giúp giải quyết những bức xúc của người lao động; sớm đề xuất với doanh nghiệp nguyện vọng chính đáng của đoàn viên, người lao động để hạn chế phát sinh vướng mắc. (3) Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật góp phần nâng cao nhận thức của người lao động và ý thức chấp hành pháp luật của người sử dụng lao động. (4) Tăng cường giám sát việc thực hiện pháp luật nhất là sau đình công, ngừng việc tập thể; đảm bảo các kết luận của liên ngành và cam kết của doanh nghiệp phải được thực hiện. (5) Tăng cường bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ, kỹ năng mềm cho cán bộ công đoàn trong xử lý tình huống, trong tuyên truyền, trong thương lượng với chủ doanh nghiệp để nâng cao hiệu quả hoạt động và vai trò của tổ chức Công đoàn. (6) Tiếp tục tuyên truyền phát triển đoàn viên, thành lập công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp đặc biệt là doanh nghiệp khu vực ngoài nhà nước. Kinh nghiệm cho thấy nơi nào tổ chức Công đoàn hoạt động hiệu quả, thực sự phát huy được vai trò đại diện cho người lao động nơi đó ít xảy ra ngừng việc tập thể.

          Xây dựng mối quan hệ hài hòa, ổn định, tiến bộ trong các doanh nghiệp sẽ phòng ngừa, ngăn chặn, giảm thiểu các tranh chấp lao động, ngừng việc tập thể, tạo tiền đề quan trọng hỗ trợ các doanh nghiệp ổn định và phát triển bền vững, đảm bảo việc làm và thu nhập ổn định cho người lao động; phục vụ công tác bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, đảm bảo môi trường đầu tư lành mạnh; góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương./.

 

Ngô Đức Trung

Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động thành phố